Kalp-damar hastalıkları ve risk etkenleri
Kalp-damar hastalıkları dünyada ölümlerin başlıca nedenidir.[1]
Sağlıksız beslenme, hareketsizlik, tütün kullanımı ve alkolün zararlı kullanımı başlıca davranışsal risk etkenleridir. Bunlara eşlik eden fazla kilo, insülin direnci, diyabet, yüksek tansiyon ve kan yağlarındaki bozulma da değiştirilebilir risk etkenleri arasındadır.[1, 4]
Bu belirtilerden biri varsa beklemeden tıbbi yardım alın.[1]
Tuz ve yağ: nelere dikkat etmeli?
Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlere günde 5 gramdan az tuz (2 gramdan az sodyum) önerir. Yüksek sodyumlu beslenmenin başlıca etkisi tansiyonun yükselmesidir; bu da kalp-damar hastalığı riskini artırır.[2]
Sodyum; ekmek, işlenmiş et ürünleri ve atıştırmalıklar gibi işlenmiş besinlerde ve soya sosu gibi soslarda yüksek miktarda bulunur.[2]
- Çoğunlukla taze ve az işlenmiş besinleri tercih edin[2]
- Tuzluğu sofradan kaldırın[2, 4]
- Yemeklere tuz yerine otlar ve baharatlarla lezzet katın[2, 4]
- Hazır sosları, salata soslarını ve hazır ürünleri sınırlayın; daha az sodyum içerenleri seçin[2]
- İyotlu tuz kullanın[4]
Toplam yağın günlük enerjinin %30'unu, doymuş yağın %10'unu geçmemesi, trans yağın ise %1'in altında kalması önerilir. Doymuş ve trans yağ yerine balık, avokado, yağlı tohumlar ve zeytinyağı gibi doymamış yağ kaynakları tercih edilmelidir.[4]
Kalp dostu beslenme örüntüleri
Türkiye Beslenme Rehberi, kalp-damar hastalıklarından korunmak için Akdeniz tipi beslenmeyi ve benzer özellikler taşıyan DASH ile fleksitaryen beslenme örüntülerini önerir.[4]
DASH (Hipertansiyonu Durdurmak İçin Diyetsel Yaklaşımlar), kalp dostu bir beslenme tarzı oluşturmayı amaçlayan esnek ve dengeli bir plandır. Sebze, meyve, tam tahıl, yağsız ya da az yağlı süt ürünleri, balık, tavuk, kuru baklagil, kuruyemiş ve bitkisel yağlara yer verir; doymuş yağı yüksek besinleri, şekerli içecekleri ve tatlıları sınırlar. Günlük sodyumu 2.300 mg yerine 1.500 mg'a indirmek tansiyonu daha da düşürür.[3]
- Et
- Kırmızı eti sınırlayın ve yağsız seçin, işlenmiş etlerden kaçının
- Haftada en az iki kez balık
- Süt ürünleri
- Az yağlı süt ürünleri
- Yoğurt, ayran, kefir gibi fermente ürünler
- Sebze ve meyve
- Günde en az beş porsiyon, çeşitli renklerde
- Meyve suyu yerine meyvenin kendisi; patates sebze sayılmaz
- Tahıl ve baklagil
- Tam tahıllı ekmek, makarna ve pirinç
- Haftada en az iki kez kuru baklagil
- Tuz
- Tuz yerine baharat
- İçecek
- Yeterli su; şekerli gazlı içeceklerden kaçının
Danışmanlıkta neler yapıyoruz?
Önce beslenme düzeninizi, tahlillerinizi ve doktorunuzun önerilerini birlikte değerlendiririz. Kalp-damar hastalıklarında tedaviyi doktorunuz planlar; ilaçlarınızla ilgili her değişiklik onun kararıdır.
Beslenme tarafında tuz, yağ ve lif dengesini günlük mutfağınıza uygun adımlarla düzenleriz. Gerekirse detaylı vücut analiziyle başlangıç noktanızı görür, size uygun ve sürdürülebilir bir plan kurarız. Görüşmeler Çiğli'de yüz yüze ya da online olabilir.
Sık sorulanlar
- Günde ne kadar tuz tüketmeliyim?
- Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günde 5 gramdan az tuz önerir. Sodyum ekmek, işlenmiş et ürünleri, atıştırmalıklar ve hazır soslarda yüksek miktarda bulunur.[2]
- Akdeniz tipi beslenme ne demek?
- Sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı, kuruyemiş, kuru baklagil ve balığa ağırlık veren; süt ürünlerinin orta düzeyde, kırmızı ve işlenmiş etin seyrek tüketildiği, bitkisel ağırlıklı bir beslenme örüntüsüdür.[4]
- DASH diyeti özel besinler gerektirir mi?
- Hayır. DASH, günlük ve haftalık beslenme hedefleri koyan esnek ve dengeli bir plandır; özel besinler gerektirmez.[3]
Aklınıza takılan bir şey mi var?
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve doktorunuzun önerilerinin yerini tutmaz. Kişiye özel bir plan için görüşelim.
Kaynaklar
- 1.WHO. Cardiovascular diseases (CVDs) (Fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)
- 2.WHO. Sodium reduction (Fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/salt-reduction
- 3.NHLBI. DASH Eating Plan. www.nhlbi.nih.gov/education/dash-eating-plan
- 4.T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2022). Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1031, Ankara. hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Turkiye_Beslenme_Rehber_TUBER_2022_min.pdf