Gıda takviyeleri

Gıda takviyeleri vitamin, mineral, bitki ya da bitkisel maddeler, amino asitler, enzimler ve başka pek çok bileşen içerebilen; tablet, kapsül, toz ya da sıvı gibi formlarda satılan ürünlerdir.^{[1, 2]}

Takviyeler ilaç değildir; hastalıkları teşhis etmek, tedavi etmek ya da önlemek amacıyla kullanılmaz. Türkiye'de takviye edici gıdalar Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği ile düzenlenir ve Tarım ve Orman Bakanlığı'nın onayladığı ürünler Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'ne kaydedilir.^{[1, 2]}

Hiçbir takviye yeterli ve dengeli beslenmenin yerini tutamaz; temel hedef, besin ögesi gereksinimlerini öncelikle besinlerden karşılamaktır.^{[1, 2]}

Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre gereksinimlerin besinlerle karşılanamadığı durumlarda takviyelerden yararlanılabilir. Rehberin saydığı durumlar ve risk grupları şunlardır:^[2]

• Düşük enerjili diyet uygulayanlar ya da beslenmesinden bir veya daha fazla besin grubunu çıkaranlar^[2]
• İştahsızlık, hastalık ya da başka nedenlerle yeterli ve dengeli beslenemeyenler^[2]
• Gebeler ve yaşlılar^[2]
• Katı vejetaryenler ve veganlar; örneğin veganlarda B12 vitamini desteğine ihtiyaç duyulur^[2]
• Sağlık sorunları nedeniyle besin ögesi gereksinimi artanlar^[2]
• Besin ögelerinin emilimini ya da kullanımını etkileyen ilaçları kullananlar^[2]
• Bebekler, çocuklar ve ergenler; çocuklarda takviye yalnızca sağlık profesyonelinin önerisiyle ve yaşa uygun ürünlerle kullanılmalı^{[1, 2]}

Birçok takviye vücutta güçlü etkileri olan etken maddeler içerir. Yüksek dozda, reçeteli ilaçların yerine ya da çok sayıda farklı takviye birlikte kullanıldığında yan etki olasılığı artar. “Doğal” olması güvenli olduğu anlamına gelmez: kava ve karakafes otu (comfrey) gibi bazı bitkisel ürünler karaciğere zarar verebilir.^{[1, 3]}

Gereğinden fazlası daha iyi değildir. Örneğin fazla A vitamini baş ağrısı ve karaciğer hasarı yapabilir, kemik gücünü azaltabilir ve doğum kusurlarına yol açabilir; fazla demir bulantı ve kusmaya neden olabilir, karaciğere ve diğer organlara zarar verebilir.^[1]

• Kullandığınız tüm takviyeleri doktorunuza, eczacınıza ve diyetisyeninize söyleyin; her ürünün adını, dozunu, ne sıklıkla ve neden kullandığınızı not edin.^[1]
• Başlamadan önce şunları sorun: Benim için olası yararı ne? Bir güvenlik riski var mı? Uygun doz ne? Nasıl, ne zaman ve ne kadar süre kullanmalıyım?^[1]
• Etiketteki kullanım süresini ve günlük porsiyon miktarını aşmayın; besinlerle aldığınız miktarları da hesaba katın.^[2]
• Ürünün kullanılacak yaş grubuna uygun olup olmadığını etiketten kontrol edin.^[2]
• Ürünün onaylı olup olmadığını Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nden kontrol edebilirsiniz; onaysız ürünler özellikle internet üzerinden satılabiliyor.^[2]
• Etikette yazanlar her zaman ürünün içeriğiyle aynı olmayabilir; takviye olarak satılan bazı ürünlerde reçeteli ilaçlar bulunmuştur.^[3]

Önce beslenme düzeninizi, şikâyetlerinizi, kullandığınız ilaçları ve varsa tahlillerinizi birlikte değerlendiririz. İlk hedefimiz, ihtiyaçlarınızı öncelikle besinlerle karşılamak.

Takviye gerekip gerekmediğini, gerekiyorsa hangisinin size uygun olabileceğini birlikte konuşuruz. İlaç kullanıyorsanız, gebelik ya da emzirme dönemindeyseniz bu kararı doktorunuzla birlikte veririz. Görüşmeler yüz yüze ya da online olabilir.