Hormon ve bağışıklık rehberi

Polikistik over sendromu (PKOS), sağlığı ve görünümü etkileyebilen hormonal bir durumdur. ABD'de 15–44 yaş arasındaki kadınların %5–10'unda görülür; çoğu kadın tanıyı 20'li ya da 30'lu yaşlarında alır.^[2]

• Düzensiz adet döngüleri^[2]
• Yüzde, çenede ya da vücutta fazla kıllanma^[2]
• Yüzde, göğüste ve sırtın üst kısmında akne^[2]
• Saçta incelme ya da dökülme^[2]
• Kilo alma ya da kilo vermekte zorlanma^[2]
• Boyun kıvrımlarında, kasıklarda ve göğüs altında koyulaşan cilt; koltuk altında ya da boyunda deri etiketleri^[2]

2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PKOS Kılavuzu'na göre tanı için şu üç bulgudan ikisi gerekir: muayenede ya da kan testinde androjen fazlalığı, yumurtlama bozukluğu ve ultrasonda polikistik over görünümü. Yetişkinlerde ultrason yerine AMH ölçümü de kullanılabilir. Benzer belirtilere yol açan başka nedenlerin dışlanması gerekir.^[1]

İnsülin direnci, PKOS'un oluşumunda rol oynayan etkenlerden biridir. Kılavuz, klinikte kullanılan insülin ölçümlerinin değerinin sınırlı olduğunu belirtir ve rutin bakımda kullanılmamalarını önerir.^[1]

İnsülin direnci zamanla tip 2 diyabete yol açabilir. PKOS'u olan kadınların yarısından fazlasında 40 yaşından önce diyabet ya da prediyabet gelişir.^[2]

Kılavuz, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteyi içeren sağlıklı yaşam alışkanlıklarını PKOS'u olan bütün kadınlara önerir. Amaç genel sağlığı, yaşam kalitesini, vücut kompozisyonunu ve kilo yönetimini (kiloyu korumak, kilo artışını önlemek ya da ılımlı kilo kaybı) desteklemektir. Yaşam tarzı yönetimi, PKOS bakımının temel odağıdır.^[1]

• Bir diyet türünün diğerine üstün olduğunu gösteren kanıt yoktur. Toplum için önerilen sağlıklı beslenme ilkelerine uyan her beslenme düzeninin sağlığa yararı vardır.^[1]
• Beslenme, kişinin tercihlerine ve hedeflerine göre esnek biçimde ve birlikte planlanmalı; gereksiz ölçüde kısıtlayıcı ve dengesiz diyetlerden kaçınılmalıdır.^[1]
• Kilo vermeden de sağlıklı bir yaşam tarzının yararları vardır.^[1]
• Yetişkinler haftada en az 150–300 dakika orta şiddette ya da 75–150 dakika yüksek şiddette aktivite ve ardışık olmayan 2 gün kas güçlendirici egzersiz hedeflemelidir. Oturarak geçen süreyi azaltmak da önerilir.^[1]
• PKOS'u olan birçok kadın sağlık hizmetlerinde kilo nedeniyle damgalanma yaşıyor; kılavuz, sağlık profesyonellerinin buna dikkat etmesini istiyor.^[1]

Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi, yanlışlıkla vücudun kendi organ ve dokularındaki sağlıklı hücrelere saldırır. Tip 1 diyabet, romatoid artrit, otoimmün hepatit ve alopesi areata bunlara örnektir. Tedavi hastalığa göre değişir ve bazı hastalıklarda ömür boyu sürebilir.^[3]

Beslenmenin yeri hastalıktan hastalığa değişir. Aşağıda, bağışıklık sistemiyle ilişkili iki hastalıkta kaynakların ne önerdiğini bulacaksınız.

Çölyak hastalığı, gluten içeren besinlerle tetiklenen ve ince bağırsağa zarar veren, kronik bir sindirim ve bağışıklık sistemi hastalığıdır.^[4]

• Çölyakta glutensiz beslenme ömür boyu sürdürülmelidir: buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan malt, malt özütü gibi bileşenler beslenmeden çıkarılır.^[5]
• Çölyak hastalarının çoğu, glutensiz olarak etiketlenmiş yulafı ölçülü miktarlarda güvenle tüketebilir.^[5]
• Rehbersiz başlanan glutensiz beslenmede lif, demir ve kalsiyum gibi besin ögeleri eksik kalabilir; bazı paketli glutensiz ürünler daha yağlı ve şekerli olabilir. Bir diyetisyen, glutensiz ve sağlıklı bir beslenme planı kurmanıza yardım edebilir.^[5]
• Çölyak testlerinden önce glutensiz beslenmeye başlamanız önerilmez; glutensiz beslenme test sonuçlarını etkileyebilir.^[6]

Hashimoto hastalığı, hipotiroidiye (tiroid bezinin az çalışmasına) yol açabilen otoimmün bir hastalıktır. Tiroid bezi hormon yapmak için iyot kullanır; ancak Hashimoto'su olan kişiler iyodun zararlı etkilerine karşı hassas olabilir. Kelp gibi deniz yosunları başta olmak üzere çok iyot içeren besinler ya da iyot takviyeleri hipotiroidiye yol açabilir veya onu kötüleştirebilir.^[7]

Araştırmacılar selenyum ve D vitamini gibi besin ögelerinin ve takviyelerin Hashimoto hastalığını nasıl etkileyebileceğini inceliyor, ancak şu an için belirli bir öneri yok. İyot takviyesi kullanıyorsanız ya da bazı besinleri sınırlamanız gerekip gerekmediğini merak ediyorsanız sağlık ekibinizle konuşun.^[7]

• Gıda takviyeleri kullandığınız ilaçlarla etkileşebilir. “Doğal” olması, güvenli olduğu anlamına gelmez.^[8]
• Etikette yazanlar, ürünün içeriğiyle her zaman aynı olmayabilir.^[8]
• Gebelik ve emzirme döneminde, kronik bir hastalığınız varsa ya da ilaç kullanıyorsanız takviye kullanmadan önce doktorunuza danışın.^[9]
• Vitamin ve mineral takviyesi seçerken besinlerden aldığınız miktarı da hesaba katın; günlük gereksinimi aşan miktarlardan ve etikette önerilen süreyi ya da porsiyonu aşmaktan kaçının.^[9]
• PKOS'ta inositol gibi tamamlayıcı ürünler kullanıyorsanız bunu sağlık profesyonelinize söyleyin. Kılavuz, kaliteli kanıt olmadığı için belirli bir inositol türü, dozu ya da karışımı önermiyor.^[1]

Fonksiyonel tıp bakış açısıyla, belirtilerin yanında beslenme ve yaşam tarzına da bakarak altta yatan nedenleri anlamaya çalışıyorum. Yüz yüze ve online danışmanlık veriyorum; süreçte önceliğim bağırsak sağlığını desteklemek.

PKOS'ta beslenme, otoimmün hastalıklarda beslenme ve gıda takviyeleri konusunda yönlendirme bu alandaki hizmetlerim arasında. Size özel bir tıbbi beslenme protokolü hazırlıyor, sağlıklı alışkanlıkları günlük yaşamınızın bir parçası hâline getirmenize yardımcı oluyorum.

Beslenme planı, doktorunuzun önerdiği tedavinin yerine geçmez, onun yanında yer alır. Kullandığınız ilaçlarla ilgili her değişikliği doktorunuzla konuşun.